چه فاصله زمانى را بايد بين دو حجامت رعايت نمود:

 

به لحاظ ااینكه براى حجامت علاوه بر آثار درمانى، نقش پیشگیرى كننده از بیماریها را نیز قائل شد ه اند، لازم است تا بطورمستمر در طول حیات انجام گیرد.

 

اما در این مورد كه حجامت را به چه فاصله زمانى م ىتوان انجام داد، دو روایت وجود دارد:

هر كس در هر ماه یك بار حجامت كند، نیازمند به طبیبى نم ىشود كه وى را مداوا » : ۱ - سول اكرم(ص) مى فرماید

(۵۵)«. كند

در حجامت باید سنین زندگانى آدمها رعایت شود. مثلاً یك جوان بیست ساله » : ۲ - امام رضا(ع) در رساله ذهبیه مى فرماید

مى تواند در هر بیست روز یكبار حجامت كند. سى سال هها هر سى روز م ىتوانند حجامت را تكرار نمایند. همینطور چهل سال هها

(۵۶)«. هر چهل روز یكبار و هر چه بالا رود باید با این نسبت انجام شود

به نظر مى رسد كه این فواصل زمانى كه در روایات به آن اشاره شده، حداقل فاصل هاى است كه باید رعایت گردد. یعنى

زودتر از این فاصله نباید حجامت انجام شود. بنابراین چنانچه فردى براى خود دوره حجامت گذاشته باشد و در حال حاضر هم

۳ مرتبه براى پیشگیرى و حفظ سلامت حجامت - بیمارى خاصى نداشته باشد، مى تواند این فاصله راطولان ىتر كند و سالى ۴

را انجام دهد. ولى در مورد بیماران همان فواصل زمانى ذكر شده در احادیث لازم به رعایت است و گاه حتى در بیماریهاى

شدید مى توان فرد راهر هفته نیز حجامت نمودو شاهد این مدعى بیمارانى هستند كه یوهان آبله (پزشك آلمانى) در كتاب خود

۷ روز) درمان نموده است و برخى از این بیماران - شرح حال آنها را بیان نموده و آنها را با انجام حجامت در فواصل اندכ ( ۱۴

سنین بالاى ۶۰ سال نیز داشته اند.

ساعات مناسب از روز براى حجامت:

طبق بیان علامه مجلسى و نیز سید اسماعیل جرجانى در كتاب ذخیره خوارزمشاهى (كتاب سوم ص ۱۵۵ ) ساعات مناسب براى حجامت، ساعت دوم و سوم از صبح پس از طلوع خورشید مى باشد. در روایات نیز بیشتر تأكید در اول روز یا هنگام غروب مى باشد:

(۵۰)«. حجامت در روز پنجشنبه آخر ماه در اول روز موجب دفع بیمارى از بدن مى شود » : ۱۶ - امام صادق(ع) فرمود
۱۷ - امام صادق(ع) در احادیثى كه قبلاً ذكر شد، حجامت در غروب روز یكشنبه و در روز دو شنبه در انتهاى روز را موجب
( دفع بیمارى دانسته اند.( ۵۱
حجامت اضطرارى:
طبق برخى احادیث در صورت بروز وضعیت اضطرارى (غلبه خون بر بدن) در هر روز و ساعتى كه لازم باشد، با خواندن آیة الكرسى مى توان حجامت كرد:
(۵۲)«. آیة الكرسى را بخوان و هر روز كه خواستى حجامت كن » : ۱۸ - حضرت امام صادق(ع) فرمود
۱۹ - در حدیث دیگرى نقل شده كه: ابا ابراهیم را دیدم كه روز جمعه حجامت م ىفرمود. عرض كردم: فدאى تو گردم در روز جمعه حجامت م ىكنید؟ فرمودند: زمانى كه خون بر تو غلبه كرد، چه در شب و چه در روز آیة الكرسى را بخوان و حجامت(۵۳)«. كن
زمانهاى نامناسب براى حجامت:
قبلاً احادیث مربوط به ایام نامناسب براى حجامت را كه عبارت از چهارشنبه و جمعه بود ذكر كردیم و اما در مورد ماه نامناسب براى حجامت، امام رضا(ع) در رساله ذهبیه، كانون اول از ماههاى رومى كه معادل دى ماه م ىباشد را معرفى نموده از انجام فصد و حجامت در آن نهى فرموده است:
(۵۴)«. در این ماه از فصد و حجامت دورى گزینید و غذایى گرم (از نظر طبع و ظاهر) میل نمائید »
چه فاصله زمانى را بايد بين دو حجامت رعايت نمود:
به لحاظ اینكه براى حجامت علاوه بر آثار درمانى، نقش پیشگیرى كننده از بیماریها را نیز قائل شد هاند، لازم است تا بطور مستمر در طول حیات انجام گیرد.

ه ) زمانهاى مناسب و نامناسب براى حجامت:
با نگرش و دقت در احادیثى كه دراین زمینه وارد شده است، متوجه مى شویم كه قانونمندى خاصى از نظر زمانى براىحجامت وجود دارد و معصومین(ع) فصل مناسب، روزهاى مناسب و حتى ایام هفته و اینكه در چه ساعتى از روز حجامت انجام شود را تعیین فرموده اند. تأثیر زمان در امر درمان، نگرش جدیدى رابراى طب ایجاد مى كند و به نظر مى رسد باید در درمان
بیماریها توجه ویژه اى براى تأثیرات فلكى بر بدن انسان قائل شویم.
در این قسمت برخى از احادیث مربوطه را ذكر م ىكنیم:
فصل مناسب:
۱ - امام رضا(ع) در رساله ذهبیه فصل بهار را روح زمانها نامیده، مى فرماید: در این فصل تسلط بلغم از بین رفته، خون به هیجان مى آید و در نهایت مى فرماید:«. از حجامت و فصد در فصل بهار استفاده كن »

 امام صادق(ع) فرمود:«. حجامت در ثلث اول ماه فروردین موجب صحت یكسال است به اذن خداوند متعال » : ۲ - بحارج ۶۲ ][ ص ۱۱۸
بنابر این بهترین فصل براى حجامت فصل بهار است.

روزهاى ماه قمرى كه براى حجامت مناسب مى باشد:

طبق اكثر روایات روزهاى مناسب براى حجامت12-15و نیز روزهاى17-19-21 ماه قمرى مى باشد:
،  ، ۱ - رسول خدا(ص) فرمود:«هر كس روز سه شنبه ۱۷-۱۹ ، یا ۲۱ ماه قمرى حجامت كند شفاى بیمارى یكسال او خواهد. بود» :(32)

۲ - رسول اكرم(ص) فرمود:«. حجامت در ۱۷ ماه شفاست و در روز سه شنبه باعث صحت و سلامت بدن است » : (۳۳)
۳ - اامام رضا(ع) در رساله ذهبیه مى فرماید:«وقتى خواستى حجامت كنى، شب ۱۲ تا ۱۵ ماه قمرى را انتخاب كن كه این كار براى بدن تو سلامت آفرین تر است» :(۳۴).
 
بنابراین بیشترین تأثیر حجامت را مى توان در دهه دوم ماه قمرى على الخصوص روزهاى نامبرده شده در احادیث دانست.

همچنین در روایتى روز هفتم ماه حزیران (تیر) براى حجامت سفارش شده است و امام فرموده است كه در صورت عدم انجام( حجامت در چنین روزى، روز چهاردهم آن را انجام دهد.( ۳۵

ايام مناسب در هفته:
احادیث فراوانى پیرامون حجامت در ایام هفته وجود دارد كه در آ نها به روز و ساعاتى خاص براى آن توصیه شده است. از
انجام حجامت در برخى روزها مثل چهارشنبه و جمعه نهى شده است ولكن در غالب این احادیث دلیلى براى این توصیه یا نهى  ذكر نشده است. قطعا در این دستورات حكمتى وجود دارد كه ما از آن بى اطلاعیم. در اینجا به تعدادى از این احادیث به ترتیب روزهاى هفته اشاره مى نمائیم:
(۳۶) ۱ -از رسول اكرم(ص) روایت است كه:«. هر كس م ىخواهد حجامت كند، در روز شنبه حجامت نماید » :

۲ - طلحه بن زید از امام صادق(ع) نقل مى كند كه از حضرت در مورد حجامت در روز شنبه سئوال كردم. حضرت فرمود:«موجب ضعف م ىگردد. گفتم: چگونه ضعف و كمى قوت بدنم را مرتفع سازم؟ فرمود: گلابى شیرین را به همراه هست هاش بخوربدرستى كه ضعف را از بین برده، معده را مداوا و پاכ م ىسازد،(۳۷).

۳ - امام صادق(ع) فرمود«. حجامت در روز یكشنبه موجب شفاى تمامى بیماریهاست » :(۳۸)
۴ - امام صادق(ع) از گروهى گذر م ىكردند كه حجامت م ىنمودند. فرمود چرا حجامت خود را تاغروب یكشنبه به تأخیرنمى اندازید كه اگر چنین كنید، موجب دفع بیماریها مى شود.( ۳۹(
۵ - :«. حجامت در روز دوشنبه در انتهاى روز موجب دفع بیمارى از بدن م ىگرد، دفع شدنى » : (۴۰)

(۴۱) ۶ -امام صادق(ع) فرمود:«. حجامت روز سه شنبه در ۱۷ ماه درمان بیماریهاى یكسال است » : ا)«.

۷ - رسول اكرم(ص) فرمود:سه شنبه در ۱۷ ماه قمرى داروى بیمارى یكسال است » :(۴۲

( ۸ - روایتى از حضرت رسول(ص) نقل شده است كه حضرت از حجامت در روز چهارشنبه نهى فرمود ه اند. ( ۴۳در روایتى حجامت روز چهارشنبه را موجب لك و پیس دانسته اند.

۹ - از حضرت على(ع) نقل شده كه :«رسول خدافرمود :هر كس در روز چهارشنبه حجامت كند و موجب لكه سپیدى در صورت او شود، كسى جز خود را ملامت نكند »(۴۴).

 ۱۰ -امام رضا(ع) فرمود«.( هر كس روز چهار شنبه حجامت كند، بیم آن مى رودكه محل حجامتش سبز شود(چرכ كند » : (۴۵) بنابراین حجامت در روز چهار شنبه را مطلوب ندانسته اند ولى همانطور كه م ىخواهیم دید در شرایط اضطرارى و با خواندن آیة الكرسى در چهارشنبه هم مى توان حجامت نمود.
طبق احادیث رو پنجشنبه بهترین روز براى حجامت معرفى شده است:۱۱ -امام صادق(ع) فرمود:خون در روز پنجشنبه در موضع حجامت جمع م ىشود و زمانى كه خورشید غروب كرد، متفرقمى گردد. بنابراین از حجامت خود قبل از ظهر بهره بگیر » :  (۴۶). ۱۲ - امام صادق(ع) فرمود:«هر كس م ىخواهد حجامت كند، در روز پنجشنبه حجامت كند... هر كس در آخرین پنجشنبه . ماه در اول روز حجامت كند، موجب دفع بیمارى وى مى گردد، دفع شدنى» :(۴۷)
«۱۳ - امام رضا(ع) فرمود:«.ناخنهایتان را روز سه شنبه بگیرید و روز چهارشنبه استحمام كنید. حجامت مورد نیازتان را در روز پنجشنبه انجام دهید و روز جمعه خود را به بهترین عطرها معطر سازید» :

حجامت در روز جمعه بطور كلى نهى شده است و ذكر فرموده اند كه در روز جمعه ساعتى وجود دارد كه اگر مقارن با آن ساعت،حجامت انجام شود، باعث مرگ م ىشود و در برخىاحادیث آن ساعت را مقارن ظهر دانست ه اند و حجامت را در صورت تقارن باظهر منع كرده اند. در هر صورت چنین برداشت مى شود كه نباید در روز جمعه حجامت نمود و اگر ضرورت ایجاب كرد باید درساعتى غیر از ظهر و با خواندن آیة الكرسى انجام شود. ۱۴ - رسول خدا(ص) فرمود «. در روز جمعه ساعتى است كه هر كس در آن حجامت كند، مى میرد ...» :(۴۸)
۱۵ - حضرت صادق(ع) مى فرماید:«حجامت نكنید در روز جمعه هنگام ظهر. به درستى كه كسى كه هنگام ظهر جمعهحجامت كند و دچار مشكلى گردد، كسى جز خود را ملامت نكند » :

(۴۹).

ادامه دارد..............

بزودی

حجامت دافع سموم از بدن:
در روایت مفصلى از حضرت على(ع) نقل شده است كه فرمود: یهود زنى یهودیه را ترغیب كردند تا حضرت رسول(ص) را بایارانش به یك مهمانى كه در آن رؤساى یهود هم شركت داشتند، دعوت نماید و با گوسفندى بریان كه با زهر آغشته شده بود،
از حضرت و یارانش پذیرایى نماید. وقتى گوسفند رانزد حضرت نهادند، كتف آن به سخن درآمد و گفت دست نگه دار اى محمد من مسمومم. حضرت به آن زن یهودى فرمود: چرا چنین كردى؟ جواب داد با خود گفتم اگر پیغمبر باشد به او زیانى
نمى رسد و اگر دروغگوست قوم خود را از دست او راحت م ىكنم. در این لحظه جبرئیل نازل شد و دعایى را به رسول خداآموخت كه بخواند حضرت آن دعا را خواند و به یارانش هم تلقین نمود و بعد فرمود همه بخورید و آنگاه دستور عمل حجامت را
( داد.( ۳۰
شاید اگر تحقیقاتى در این زمینه صورت گیرد، مشخص شود كه حجامت درمان مؤثرى براى بسیارى از مسمومیتها مى باشد.

د ) برترى حجامت بر ساير روشهاى درمانى:

از امام صادق(ع) روایت شده است كه فرمود:گروهى از انصار نزد رسول خدا(ص) رفتند و گفتند: اى پیغمبر خدا ما را » : همسایه اى است كه از درد دل م ىنالد. آیا اجازه م ىدهى كه مااو را درمان كنیم؟ پیغمبر فرمود: با چه او را درمان م ىكنید؟
گفتند: مردى یهودى است در نزد ما كه این درد رادرمان م ىكند. فرمود با چه گفتند: شكم را م ىشكافد و چیزى از میان آن بیرون مى آورد. پیغمبر خدا را این امر ناخوش آمد. براى بار دوم و سوم از او اجازه خواستند. پیغمبر فرمود هر چه م ىخواهید بكنید. آنان یهودى راخواندند، او شكم بیمار را شكافت و چرכ و كثافات بسیارى از آن بیرون آورد، سپس شكم را شستشو دادو پس از آن دوخت و دارو بر آن نهاد و بیمار تندرستى یافت. پیغمبر را از این امر آگاه كردند. فرمود: همانا آنكه دردها را آفرید، دارو را نیز براى آنها آفرید و بهترین دارو، حجامت، فصد و سیاه دانه است. [دعائم الاسلام و ذكر الحلال و الحرام، قاضى نعمان [. مغربى ج ۲ ص ۱۴۲

این روایت نشان مى دهد كه از دیدگاه طب اسلامى، جراحى را تنها به هنگام ضرورت و هنگام ناامیدى از سایر روشهاىدرمانى باید انجام داد و شاید اگر تحقیقاتى در مورد تأثیر حجامت در مواضع مختلف بدن بر روى بیماریهایى كه طب رایج براى مداواى آنها دست به جراحى میزند، صورت گیرد، به این نتیجه برسیم كه حجامت م ىتواند جایگزین برخى جراحیها شود. وشاید اینكه حضرت رسول(ص) با وجود موفق بودن جراحى و به تندرستى رسیدن بیمار باز بر حجامت و فصد تأكید كرده اند، به این علت بوده است كه حضرت به واسطه علم الهى، در آن زمان مىدانستند كه عمل جراحى حتى اگر موفق و صحیح باشد، بیمار را مستعد ابتلاء به عوارض مختلفى مى نماید. از جلمه اینكه امروز مشخص شده است كه شایعترین علت انسداد روده،تشكیل مابدنهاى چسبنده به علت عملهاى جراحى قبلى م ىباشد.

حجامت داروى سر درد:
( ۱ - امام صادق(ع) حجامت سر را شفاى ۷ بیمارى ذكر نموده كه از آن جمله است سر درد، كسالت و خواب آلودگى( ۲۱
( ۲ - از ابن عباس روایت است كه رسول خدا(ص) در حالى كه محرم بود براى رفع سر درد از سرش حجامت نمود.( ۲۲
حجامت و غليان خون:۱ - رسول خدا(ص) فرمود:وقتى خون بر شما غلبه كرد، حجامت كند در هر روزى كه میسر شد و آیة الكرسى را بخواند واز خداوند طلب خیر كند و بر محمد صلوات بفرستد » : [ بحار الانوار ج ۶۲ ] «.
(۲۳)«.۲ - امام رضا(ع) مى فرماید: حجامت بین دو كتف براى رفع خفقانى كه ناشى از امتلاء و حرارت است نافع است » :
ظاهرا منظور از غلیان خون، فشار خون، غلظت آن و نیز علائمى چون داغى و گُر گرفتگى باشد.
حجامت و تقويت عقل و حافظه:۱ - امام صادق(ع) فرمود:امیرالمومنین (ع) فرمود: بدرستیكه حجامت بدن را صحت بخشیده موجب افزایش عقل مى گردد » :
(۲۴)«.
(۲۵)«.۲ - امام صادق(ع) فرمود: حجامت عقل را افزایش مى دهد و موجب افزایش قدرت حافظه مى گردد » :
حجامت و بيماريهاى روان:
(۲۶)«.امام صادق(ع) فرمود: حجامت سر شفاى بیمارى جنون است » :
اینكه در كلام معصومین(ع) حجامت مایه افزایش عقل، حافظه و درمان جنون معرفى شده است نشاندهنده تأثیرات عمیق روحى روانى آناست كه مكانیسم آن در حال حاضر بر ما پوشیده است. لازم به ذكر است كه بوعلى در قانون و رازى نیز در
جلد اول كتابالحاوى یكى از درمانهاى جنون را حجامت معرفى مى كنند.
حجامت و افزايش بينايى:
(۲۷)«. ۱ - رسول خدا(ص) فرمود:بهترین عید، عید حجامت است كه چشم را جلا م ىدهد و بیمارى رامى زداید » :
( ۲ - امام صادق(ع) حجامت سر را شفاى ۷ بیمارى از جمه نابینایى چشم معرفى م ىنماید.( ۲۸۳ - امام صادق(ع) فرمود:«هر كس حجامت كند و به خون اولین شاخ حجامت بنگرد از آبریزش چشم ایمن مى گردد تا حجامت دیگر فرا برسد » :
(۲۹).

ج ) اثرات درمانى حجامت: درمیان احادیث، برخى ازآنها حجامت را بطور كلى شفاى بیماریها و برخى دیگر آن راپیشگیرى كننده از بیماریها به مدت یكسال معرفى م ىكنند و برخى نیز به بیماریهایى كه حجامت آنها را رفع م ىكند اشاره
مى كنند كه در اینجا تعدادى از این احادیث را م ىآوریم:
حجامت درمان همه بيماريها: - امام باقر (ع) مى فرماید:بهترین چیزى كه مى توانید خود را با آن درمان كنید، حقنه (تنقیه)، ریختن دارو در بینى حجامت و حمام است، » : ۱
( .( ۱۳۲ - امام رضا(ع) مى فرماید:رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: اگر در چیزى شفا وجود داشته باشد پس در تیغ حجام است یا در شربتى از عسل » :
(۱۴)«.
(۱۵)۳ - از رسول اكرم(ص) نیز روایت است كه فرمود:«. حجامت داروى تمام بیماریهاست » :
حجامت پيشگيرى كننده از بيماريهاى يكسال:
(۱۶)«. ۱ - از رسول اكرم (ص) روایت است كه: حجامت در روز سه شنبه ازهفدهم ماه قمرى داروى بیمارى یكسال است » :
(۱۷)«. همچنین از معصوم (ع) روایت است كه حجامت در ۱۷ و ۱۹ و ۲۱ ماه قمرى داروى بیماریهاى یكسال است » : ۲ -
حجامت درمان بيماريهاى خون:۱ - رسول اكرم(ص) فرمود:بیمارى سه دسته و درمان نیز سه نوع است: اما بیمارى شامل مُرّه (صفرا)، بلغم و خون است.۱۸)«. پس داروى خون حجامت است، داروى مره راه رفتن و داروى بلغم حمام است » :
(
حجامت داروى بيماريهاى پوستى:
۱ - امام صادق (ع) در حدیثى بثورات پوستى را دلیل نیاز به حجامت ذكر فرموده است.
( ۲ - امام صادق (ع) در حدیثى حجامت سر را درمان جذام و برص (ویتیلیگو) معرفى مى كنند.( ۱۹
۳ - امام صادق (ع) در حدیثى كه قبلاً ذكر شد، به مردى كه از خارش بدن شكایت داشت، دستور به حجامت ساق م ىدهندو آن مرد درمان م ىشود.(

حجامت كمر:
محل این حجامت در گودى كمر مى باشد و نام دیگر آن حجامت چاربند است.امام صادق(ع) مى فرماید:<<رسول الله(ص) سه نوع حجامت م ىفرمود: یكى حجامت در سر و آن را رها كننده م ىنامید و یك حجامت بین دو كتف و آن را نافع مى نامید و دیگرى حجامت چاربند و آن را نجات بخش مى نامید » :
(۹)«.
حجامت ساق:
در كتاب قانون بو على سینا محل این حجامت، یك وجب دست هر كسى براى پاى خودش از قوزכ پا بسوى برجستگى
پشت ساق تعیین شده است و اما فوائد حجامت ساق در احادیث:
۱ - رفع خارش بدن:
از امام صادق (ع) روایت شده كه مردى از خارش شدید بدن نزد حضرت شكایت كرد. فرمودند: دارو نوشیده اى ؟ گفت: بلى.
فرمود: فصد كرده اى ؟گفت: بلى و نتیجه نگرفت هام. سپس حضرت فرمود: سه بار ساق پاهایت را حجامت كن. انجام داد و
( خارش بدن بهبود یافت.( ۱۰
۲ - كاهش امتلاء خون و دردهاى مزمن:امام رضا (ع) در رساله ذهبیه مى فرماید:حجامت ساق، براى خفقانى كه از امتلاء پدید مى آید نافع است. و براى دردهاى... مزمن كلیوى و مثانه و رحم و ناراحتى قاعدگی سود بسیار دارد » :
(۱۱)«
حجامت موضعى:
این نوع حجامت با تشخیص پزشك حاذق در سایر نقاط بدن مثل زیر چانه، روى كلیه هاو... انجام م ىشود و در مواردى مثل انسداد عروق ، عفونتهاى موضعى، هماتوم، اسپاسم و... كاربرد دارد. حجامت از روى كلیه ها را بوعلى سینا براى كلیه هاى عفونى به كار مى برده است. امام رضا(ع) در رساله ذهبیه به دو نمونه از این مواضع كه عبارتند از اخدعین (وریدهاى گردن = ژوگولار) و تحت الذقن (زیر چانه) اشاره نموده م ى فرماید:
حجامت اخدعین ناراحتیهاى سر و صورت و چشمها را بر طرف مى كند و براى وَجَع الاضراس (دندان درد) نافع است و حجامت زیر چانه براى بیماریهاى دهان و فساد لث هها درمان خوبى است»

حجامت نقره (گودى وسط گردن)
(۱۲)«. :
حجامت در این ناحیه براى اطفال توصیه ولى براى بالغین نهى شده است، زیراطبق روایات، حجامت در این نقطه موجب نسیان و فراموشى مى گردد.ابن سینا در كتاب قانون این نوع حجامت را براى درمان مالیخولیا (اسكیزوفرنى) تجویز نموده است
زیرا باعث زدودن خیالات وحشت آمیزاز ذهن بیمار شده و بیمار را كه در اثر تداعى آن افكار، دچار وحشت و اضطراب شده است آرام مى كند. اما چون با این كار سایر اطلاعات بیمار نیز از ذهن او محو م ىشود، پزشك باید به جمع بندى برسد كه آیا
حذف خاطرات تلخ و وحشت آور بیمار به قیمت حذف سایر اطلاعات وى ارزش دارد یا خیر؟
شاید اگر تحقیقات كافى در این زمینه انجام شوداین نوع حجامت درمان موثرى براى بسیارى از اختلالات روانى از جمله PTSDباشد.

ب ) انواع (مواضع) حجامت:
در احادیث نقاط خاصى را به عنوان محل حجامت معرفى كرده و براى هر یك خواصى را برشمرد هاند:
حجامت عام (بين دو كتف):
۳   این حجامت در رأس مثلث بین دو كتف و در خط وسط بر روى مهره هاىT - ۵T انجام مى گیردو بین تمام انواع حجامتها رایج ترین است. این حجامت را در احادیث به نام حجامت نافع نامیده اند. علت نامگذارى آن به حجامت عام نیز این است كه با یك نگرش كلى در احادیث در م ىیابیم كه هر زمان به محل حجامت بین دو كتف اشاره شده است، آن را شفاء كلیه امراض دانسته اند و جزئیات بیمارى كمتر ذكر گردیده است. در عمل نیز در برخورد اول با بیمار معمولاً حجامت در این نقطه انجام مى شود و چنانچه طى چند نوبت حجامت در این محل نتیجه درمانى مطلوب حاصل نشود، بسته به نوع بیمارى، از حجامت در سایر نقاط استفاده مى گردد مثلاً در مورد میگرن اگر بعد از سه نوبت حجامت عام نتیجه مطلوب حاصل نشود، از
حجامت در موضع سر استفاده م ىشود.
حجامت سر:
این نوع حجامت نیز سخت مورد توجه احادیث و روایات است و ویژگیهاى فراوانى براى آن شمرده شده است. موضع انجام
آن طبق احادیث یك وجب دست هر كس براى سرخودش در خط وسط از بین ابروان تا جایى است كه انگشت ابهام برسد.
(تقریبا همان نقطه ملاج یا فونتانل)۱) امام صادق(ع) فرمود:حجامت سر نجات بخش و داروى همه بیماریها به جز مرگ است و محل آن یك وجب از بین دو ابرو در پیشانى تا نقطه اى است كه انگشت ابهام برسد» :
(۵)«.
(۶)«) در حدیث دیگرى از معصوم(ع) آمده است. حجامت سر شفاى همه بیماریهاست » : ۲۳) امام صادق(ع) فرمود:رسول خدا(ص) وسط سر خود را بوسیله ابوطیبه (حجام آن زمان) حجامت كرد و یك صاع خرما به وى عطا فرمود» :

(۷)«. ۴) امام صادق(ع) فرمود:حجامت سر شفاى هفت بیمارى است: جنون، جذام، برص، كسالت و خواب آلودگى، دندان درد،)«. نابینایى و سر » :

ادامه دارد........

 بخش 4 :جايگاه حجامت در طب اسلامى

تهیه و تنظیم از: مرحوم سیدعبدالله خلیلى

در روایات مختلف بین ۳ تا ۷ اصل بعنوان اصول طب اسلامى ذكر گردیده است اما در تمامى این روایات چند اصل و از آن جمله حجامت بطور ثابت تكرار شده است. در یك بررسى آمارى بر روى روایاتى كه در مورد روشهاى درمانى تأكید شده توسط
معصومین(ع) بدست آمده است،مشخص گردیده كه حجامت در اولویت قرار دارد:
روش درمان و تعداد موارد تأكید شده دراحادیث:
20
حجامت: ۱۴ بار -حُقنه(تنقیه): ۱۳ بار -سَعوط (چكاندن دارو در بینى براى رفع مواد אز طریق بینى و ایجاد عطسه) : ۱۲
بار -حمام: ۱۰ بار- اَلقَىّ (استفراغ كردن و دفع مواد زائد از دهان) : ۹ بار -اَلكَىّ (داغ گذاشتن) : ۹ بار عسل (نوشیدن

شربت آن) : ۴ بار- نوره (زدایش موهاى زائد بدن) : ۳ بار- الطَىّ (روغن مالیدن به اعضاء) : ۱ بار

در مورد نوره لازم به ذكر است كه در روایات، تأكید زیادى روى آن نیست و لحن بیان اینگونه است كه م ىفرمایند چه بسابتوان نوره را به درمان افزود. همچنین در همه روایات داغ گذاشتن را به عنوان آخرین راه درمان ذكر كرد هاند لذا كاربرد آن در

زمانى است كه سایر روشهاى درمانى مؤثر نباشد.

در یك جمع بندى مى توان گفت كه حمام، نوره و روغن مالیدن به اعضاء جزء روشهاى بهداشتى هستند كه م ىتوانند كاربرد
درمانى هم داشته باشند. عسل نیز یك داروست كه در طب اسلامى از داروهاى فراگیر محسوب مى شود.
حجامت در كلام معصومین(ع)
الف ) اهميت حجامت:
۱ - حجامت هدیه شب معراج و از آیات الهى است:رسول اكرم(ص) در حدیث شب معراج م ىفرمایند:وقتى به آسمان هفتم صعود كردم هیچ ملكى از ملائك بر من گذرنكردند مگر اینكه گفتند » :
(۱)«. : اى محمد حجامت كن و امتت را به حجامت كردن و خوردن سیاه دانه و قسط امر كن."
خداوند متعال در سوره اسرى آیه اول دلیل معراج رسول اكرم صلى ا... علیه و آله و سلم را نشان دادن آیات و نشان ههاى الهى به ایشان ذكر كرده مى فرماید:

منزه است خدایى كه در شبانگاه سیرداد بنده اش را از مسجدالحرام به سوى مسجدالاقصایى كه اطرافش را مبارכ »

(۲) «. گردانیده ایم براى اینكه آیات خود را به او بنمایانیم بدرستى كه او شنونده بیناست

بنابر نص این آیه آنچه در شب معراج و در مسیر این سفر اتفاق افتاده است از آیات و نشان ههاى خداوند متعال است و حجتى
است براى رسول خدا(ص) تا به امتش ابلاغ نماید. بنابراین م ىتوان استنباط كرد كه حجامت نیز از آیات الهى است.

 » حضرت علامه طباطبایى در تفسیر المیزان و در ذیل آیه اول سوره اسرى ضمن بیان حدیث یا محمد احتجم وأمر امتك بالحجامه "مى گوید :واقعه شب معراج از معجزات بزرگ تمامى دوران آفرینش است كه به این شكل و به این جامعیت فقط براى پیامبر گرامى اسلام اتفاق افتاده و واقع هاى استثنایى در طول دوران خلقت است.

در حدیث معراج، فضایى را كه پیامبر اسلام صلى ا... علیه و آله از شرایط حاكم بر آسمان هفتم ترسیم مى فرماید، فوق العاده حائز اهمیت و استثنایى است و نشاندهنده عظمت و نقش مهم حجامت و سیاه دانه است. در این سفر فوق العاده كه براى اسوه انسانها و بهترین مخلوق خداوند متعال اتفاق افتاده אست و در مقامى كه خداوند تبارכ و تعالى میزبان و رسول گرامى اسلام
مهمان است و حاضران پیامبران و ملائك ةالله مى باشند، تنها هدیه مادى براى امت اسلامى حجامت و سیاه دانه است كه در راستاى هدایاى معنوى و آیات الهى دیگرى كه حضرت مشاهده فرموده، مورد نیاز بشر تشخیص داده شده است. در واقع رحمت الهى ایجاب مى كرده است كه همراه با دستورات هدایتگر معنوى دستوراتى نیز جهت سلامت جسم براى بندگانش داشته باشد.

۲ - رسول اكرم(ص) فرمودند(۳)«. آنقدر جبرئیل در مورد حجامت به من سفارش كرد كه فكر كردم مبادا واجب است » :
3-از امام صادق(ع) نقل شده است كه فرمود:جبرئیل بر رسول الله(ص) نازل شد و در مورد مسواכ، خلال كردن و . حجامت نمودن سفارش نمود.

ادامه دارد ................

3) تاريخچه حجامت و مبارزه طب استعمارى با آن
گردآورى و تدوین از: مرحوم سیدعبدالله خلیلى
قدیمى ترین سند معتبر موجود درباره حجامت، مربوط به ۳۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است كه در مقدونیه عمل حجامت انجام مى گرفته و سپس به یونان باستان رخنه م ىكند. همزمان با تأسیس دانشگاه جندى شاپور توسط یونانیان در ایران،حجامت توسط آنها به ایران آورده شد. ۴۰۰ سال قبل ازمیلاد مسیح سقراط نحوه عمل حجامت و موارد كاربرد آن را به رشته تحریر درآورد. در اوراق پاپیروس كه در مصر باستان بدست آمده حدودا ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، حجامت امرى رایج یعنى ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در هندوستان حجامت انجام « آیورو ودا » بوده است. همچنین در نوشت ههاى باستانى هند
مى گرفته است.
جالینوس ۱۲۰ سال بعد از میلاد، مطالب متنوعى درباره حجامت در آثار خود نوشته است كه همه آن اطلاعات در كتاب
۱۴۹3 ) تكرار شده و حاصل آن همه تجربیات در جملات زیر خلاصه م ىشود: -۱۵۴۱)Paracelsus
18
در جایى كه طبیعت دردى را حادث م ىنماید، در آنجا مواد مضرى انباشته م ىگردد، چنانچه طبیعت قادر به خنثى كردن »
« این مواد زائد نباشد، وظیفه پزشك است به كمك تیغ زدن آن نقطه را باز كند و به كمك بیمار بشتابد
از این جملات درمى یابیم كه حجامت یكى از موثرترین روشهاى معالجه بوده است.
در قرن ۱۶ میلادى در تمام كشورهاى اروپایى، حجامت امرى متداول و رایج بود. پزشكان معروفى در این قرن ازجمله هر كدام ابزار خاصى جهت حجامت ابداع كرده بودند. معروفترین پزشك قرن Dallacroce وVidius و Fallopioامر حجامت را درمانى معجز هآسا براى بیمارى هاى چشم، ریه، قلب، عروق و « كریستف وبلى بالدهوفلند » نوزدهم آلمان به نام بیماریهاى درد پشت توصیه مى كرد. از اوایل قرن بیستم تا به امروز عمل حجامت عمدتا از سوى مراكز درمان طبیعى انجام مى گیرد و بعضى از پزشكان طب جدید هم به این امر مبادرت م ىورزند.
همواره از طرفداران جدى « برنهادر آشتر » سرشناس ترین چهره علمى وپزشكى اتریش كه در سال ۱۸۸۳ متولد شد به نام امر حجامت و درمانهاى طبیعى بود. وى كه بعدا به درجه پروفسورى در آلمان نائل آمد در اصل متخصص رماتیسم بود و عملا"مبادرت به درمانهاى طبیعى مى نمود و از جمله بیماریهاى رماتیسمى، افسردگیها، دیسك كمر، آرتروز وبى نظمى درقاعدگ ىهاىزنان را به این شیوه معالجه م ىنمود و اكنون كتابهاى وى مرجع علمى غنى برאى طرفداران طب سنتى بشمار م ىآید.
۱۴۰۰ سال قبل كه اسلام ظهور نمود ۵۳۳ باراز دهان مبارכ حضرت رسول (ص) و دیگر ائمه هدى تاكید بر انجام حجامت درمان هر دردى است) در رأس همه ) « الحجامة دواء لكل داء » حجامت شده است به طورى كه حدیث مشهور نبوىاحادیث قرار دارد.
توطئه طب استعمارى عليه سنت نبوى حجامت:
در كشور ایران نیز حجامت سابق هاى دیرینه دارد. دلایل فراوانى وجود دارد كه قبل از اسلام در ایران حجامت وجود داشته به نحوى كه در زمان خلافت عباسى در جامعه ایران رایج بوده و هارون الرشید به توصیه یكىاز حَجّامهاىایرانى حجامت كرده واز مرگ نجات یافته است. و در هزار سال قبل، بوعلى سینا حجامت را به عنوان یك ركن درمانى مطرح كرده و استفاد ه هاى گوناگونى از آن م ىكند. همچنین سایر دانشمندان طب در ایران مانند جرجانى و حكیم محمدبن زكریاى رازى و دیگران همه ازحجامت بهره گرفته اند، و از آن پس نیز حجامت در فرهنگ ما جایگاه ویژه اى داشته است و به عنوان یك سنت مؤكد جزء
اعتقادات مردم بوده است. بزرگسالان در حمام حجامت م ىنموده اند و در بهاران، كودكان خود را ملزم به انجام حجامت .بهترین عید، دوره حجامت است، عید ،« نعم العید عیدالحجامة » مى كرده اند. مردم براساس توصیه رسول اكرم(ص) كه مى فرماید
خون مى گرفتند و روز مشخصىاز سال را براى اینكار تعیین مى كردند.
این روند ادامه داشت تا اینكه درسال ۱۳۳۴ (دوسال بعد از كودتاى ۲۸ مرداد) و همزمان با وضع قانون نظارت بر درمان، به شكل گسترده اى با حجامت مبارزه شد و ژاندارمها حجامتگران را در سراسر كشور دستگیر مى كردند و بدین ترتیب این سنت الهى پرسابقه از روند رفتارهاى سنتى جامعه خارج گردید. و تنها در مناطقى از كشور كه تحت تسلط كامل دولت نبوداین سنت اجرا مى شد و مردم بیماریهاى خود را به وسیله آن مداوا مى كردند و به همین منوال وضعیتادامه دאشت تا در سال ۱۳۶۵ درجمعى كه به انگیزه كشف یك راه درمانى ساده و فراگیر وارزان قیمت و به منظور ارائه یك روش درمانى پیشگیرانه تشكیل

شده بود،

این سنت پیشنهاد و مورد توجه و تحقیق قرار گرفت و پس از آن در سال ۱۳۶۸ در قالب مؤسسه تحقیقات حجامتایران به ثبت رسید. در ابتداى كار تعریف مشخصى از حجامت وجود نداشت. اطلاعات لازم پیرامون حجامت بسیار پراكنده وناقص بود؛ تجربیات درمانى حجامت فقط در اذهان معدود پیرمردانى وجود داشت كه در اقصى نقاط كشور حضور داشتند.

تاثیرات كاربردى حجامت و شیوه انجام آن نیز در كتابى تدوین نگردیده بود. جمع آورى این اطلاعات قبل از اینكه یك كارپژوهشى در گوشه كتابخان هها و آزمایشگاهها باشد یك كار تحقیقى، فرهنگى و مرد مشناسى بود. علاوه بر آن در سال ۶۹ بادرک این مطلب كه منطق تجویز حجامت به نقش جاذبه ماه بر روى مایعات زمین و بالاخره بر روى بدن انسان ارتباط دارد

روند مطالعات اولیه تغییر كرد و مطالعه بر روى تغییرات جوى و جاذبه ماه و خورشید و جذر و مد آب دریا نیز به آن اضافه شد وزمانى تاثیر قطعى انجام حجامت بر بیماریها در مؤسسه مشاهده شد كه ضوابط ایام حجامت رعایت گردید.

روند منسوخ شدن حجامت به تناسب فراگیر شدن طب شیمیایى در سراسر جهان پیشرفت داشته و همراه با نفوذ فرهنگ استعمارى در جوامع مختلف، به تناسب زدایش خودباوریهاى فرهنگى و دینى جوامع، روش طبابت جدید نیز جاى باز نموده وروشهاى درمان دینى وسنتى از روند رفتارهاى اجتماعى خارج شده است. و به دلیل اینكه برنامه هاى فرهنگى استعمارى به شكلى سیستماتیك طراحى گردیده و گردون ههاى به هم پیوسته اى دارد، توانسته است این روش بهداشتى دینى فراگیر و بسیارباسابقه و مؤثر را از ردیف رفتارهاى بهداشتى و درمانى جامعه خارج نماید و مردم جهان را نسبت به آن جاهل و ناآگاه نگهدارد.
حذف نام حجامت از صفحات كتب طبى دانشگاه و تنظیم سیستم نظام پزشكى و قوانین نظارت بر درمان متناسب باروشهاى درمانى تدریس شده در دانشگاه و ضدیت شدید با روشهاى درمانى سنتى و دراختیار داشتن ابزار و نیروهاى حكومتى،
قدرتى را به این سیستم داده است كه توانسته است به وسیله آن در مدت زمان كوتاهى یك سنت الهى ریشه دار تاریخى را ازمتن جامعه بشرى بزداید و آثارىاز آن باقى نگذارد.
حضرت امام خمینى(ره) در كتاب رساله نوین فقه پزشكى (جلد دوم صفحه ۱۸ ) ماهیت فرهنگ استعمارى از جمله طب غرب همه چیزىاستعمارى دارد: طب استعمارى، فرهنگ استعمارى كه براى » : استعمارى را این گونه تعریف فرمودند
كشورهاى عقب افتاده صادر مى كند. آنها مى خواهند ما وابسته باشیم و چیزهایى كه به ما م ىدهند وابستگى مى آورد. اگر«. مى خواهید رشد حقیقى پیدا كنید و مستقل شوید،اول این وابستگى فكرى و قلبى را كنار بگذارید